شکل شرکتهای اولیه و تاریخچه شرکت با مسئولیت محدود
0 votes, 0.00 avg. rating (0% score)

– در زمانهای قدیم افراد بشر با جمع نمودن سرمایه و تلاش خود و همچنین سرمایه و تلاش دیگران به فکر بازدهی اقتصادی بیشتر بوده اند که این همکاری در طول تاریخ صور مختلفی به خود گرفته است.

گروههایی وجود داشته اند که از دو یا چند نفر تشکیل شده و نیروی خود را صرف فعالیتهای کم و بیش پایدار مینمودند. همکاریهای طولانی در تجارت زمینی و همکاری کوتاه مدت در تجارت دریایی
این گروههای جامعه به دو نوع تقسیم میشدند :
۱- گروه سرمایه
۲- گروه اشخاص/ که گروه اشخاص در حال حاضر رو به کاهش و گروه سرمایه رو به افزایش می باشند.
شرکت با مسئولیت محدود در حقوق ایران اولین بار با تصویب قانون تجارت مصوب ۱۳۱۱ وارد قانونگذاری شد و در اولین قانون تجارت ایران مصوب ۲۵ دلو ۱۳۰۳ و ۱۲ فروردین ۱۳۰۴ پیش بینی نشده بود.
که از سال ۱۳۱۱ تا به حال با وجود نقص هایی که در قانون در رابطه با شرکت با مسئولیت محدود وجود دارد تغییری حاصل نشده است.
انواع شرکتها
ماده ۲۰ ق.ت شرکتهای تجاری را بر ۷ قسم تقسیم بندی نموده است :
۱- شرکت سهامی ۲- شرکت با مسئولیت محدود ۳- شرکت تضامنی ۴- شرکت مختلط سهامی
۵- شرکت مختلط غیر سهامی ۶- شرکت نسبی ۷- شرکت تعاونی تولید و مصرف
البته می توان سه نوع عمده برای شرکتها نام برد :
۱- شرکتهایی که در آن مسئولیت شرکاء نامحدود است (تضامنی و نسبی)
۲- شرکتهایی که در آن مسئولیت شرکاء محدود به سرمایه است ( با مسئولیت محدود و سهامی عام و خاص)
۳- شرکتهایی که ترکیبی از دو نوع ذکر شده است.
۳-۱- شرکت مختلط سهامی که ترکیبی از شرکت سهامی و تضامنی هستند.
۳-۲- شرکت مختلط غیر سهامی که ترکیبی از شرکت تضامنی و مسئولیت محدود است.
تعریف شرکت
ماده ۵۱۸ ق.م شرکت را اینگونه تعریف کرده است (( شرکت عبارت است از اجتماع حقوق مالکین در شیء واحد به نحو اشاعه)) که ممکن است اختیاری و با اراده طرفین باشد و یا قهری و اجباری باشد. مانند: ارث
در حقوق ما قانون تجارت در تعریف شرکت ساکت مانده ولی دکترین حقوق تعریف های مختلفی از شرکت داشته اند.
دکتر ستوده تهرانی (( شرکت تجاری عبات است از سازمانی که بین دو یا چند نفر تشکیل میشود که در آن هر یک سهمی به صورت نقد یا جنس یا کار خود در بین می گذارند تا مبادرت به عملیات تجاری نموده و منافع و زیانهای حاصله را بین خود تقسیم کنند)) که البته ایرادهایی بر این تعریف وارد  بوده و این ایرادها از نظر دکتر اسکینی عبارتند از :
۱- به شرکت نه به عنوان یک قرارداد بلکه به عنوان یک موسسه نگریسته میشود در حالی که شرکت بیش از هر چیز یک قرارداد است.
۲- شرکت را موسسه یا سازمانی تلقی میکنند که مبادرت به عملیات تجاری میکند در صورتیکه مطابق ماده ۲ لایحه قانونی ۱۳۴۷ در مورد شرکت سهامی مقرر کرده است (( شرکت سهامی شرکت بازرگانی محسوب میشود ولو اینکه موضوع عملیات آن بازرگانی نباشد)).
– تعریف دکتر اسکینی از شرکت تجاری
شرکت تجاری، قراردادی است که به موجب آن یک یا چند نفر توافق میکنند سرمایه مستقلی را که از تجمیع آورده های آنها تشکیل میشود، ایجاد کنند و به موسسه ای که برای انجام مقصود خاص تشکیل میگردد، اختصاص می دهند و در منافع و زیانهای احتمالی حاصل از به کارگیری سرمایه سهیم می شوند.
خصوصیت شرکت با مسئولیت محدود
شرکت با مسئولیت محدود، شرکتی موضوعاٌ تجاری است و به عبارت دیگر، موضوع فعالیت آن نمیتواند چیزی جز امور تجاری باشد ( ماده ۹۴ ق ت ) که از این نظر با شرکت سهامی متفاوت است، تشکیل شرکت با مسئولیت محدود نیاز به تشریفات پیچیده ای ندارد و کافی است که دو نفر شریک وجود داشته باشند و سرمایه نقدی و غیر نقدی خود را روی هم جمع کرده، تسلیم کنند تا شرکت تشکیل شود.
اسم شرکت
اسم شرکت باید دارای اسم مخصوصی که در حال حاضر باید سه سیلاب باشد و در فرهنگ نامه معین یا دهخدا باید مستند فارسی داشته باشند. اسم شرکت باید متضمن عبارت ( با مسئولیت محدود) باشد والا در مقابل اشخاص ثالث شرکت تضامنی محسوب خواهد شد و همچنین اسم شرکت نباید متضمن اسم هیچیک از شرکاء باشد وگرنه آن شریک حکم شریک ضامن در شرکت تضامنی را دارد. ماده ۹۵ق.ت
آغاز شخصیت حقوقی
شرکت با مسئولیت محدود، تضامنی و نسبی وقتی تشکیل میشوند که تمام سرمایه نقدی تادیه و سهم الشرکه غیر نقدی نیز تقویم و تسلیم شده باشد.
* در شرکت با مسئولیت محدود اوراق سهام وجود ندارد.
ماده ۱۰۲ ق ت (سهم الشرکه شرکاء نمیتواند به شکل اوراق تجاری قابل انتقال، اعم از : با اسم یا بی اسم و غیره درآید.
ضمانت اجرای عدم رعایت شرایط تشکیل شرکت    
۱- بطلان شرکت ماده ۹۶ ق ت شرکت با مسئولیت محدود، وقتی تشکیل میشود که تمام سرمایه نقدی تادیه و سهم الشرکه غیر نقدی نیز تقویم و تسلیم شده باشد.
ماده ۹۷ ق ت در شرکت نامه باید قید شود که سهم الشرکه های غیر نقدی هر کدام به چه میزان تقویم شده است.
ماده ۱۰۰ ق ت، هر شرکت با مسئولیت محدود که بر خلاق ماده ۹۶ و ۹۷ تشکیل شده باشد باطل و از درجه اعتبار ساقط است، لیکن شرکاء در مقابل اشخاص ثالث حق استناد به این بطلان را ندارند.
مسئولیت مدنی ناشی از بطلان شرکت
ماده ۱۰۱ ق ت (( اگر حکم بطلان شرکت به استناد ماده قبل (۱۰۰) صادر شود، شرکایی که بطلان مستند به عمل آنهاست و هیات نظار و مدیرهایی که در حین حدوث، سبب بطلان یا بلافاصله پس از آن سرکار بوده و انجام وظیفه نکرده اند در مقابل شرکای دیگر و اشخاص ثالث نسبت به خسارت ناشیه از این بطلان، متضامنا مسئول خواهند بود.
مسئولیت مدنی ناشی از تقویم آورده های غیر نقدی
ماده ۹۸ ق ت، شرکاء نسبت به قیمتی که در حین تشکیل شرکت برای سهم الشرکه های غیر نقدی معین شده در مقابل اشخاص ثالث مسئولیت تضامنی دارند، و هر کدام از شرکاء که تمام خسارت را پرداخت نمود، میتواند به دیگر شرکا  مراجعه نماید.
مسئولیت کیفری
بند الف ماده ۱۱۵ ق ت، درباره موسسان و مدیرانی قابل اجراست که برخلاف واقع پرداخت سهم الشرکه نقدی و تقویم و تسلیم سهم الشرکه غیر نقدی را در اوراق و اسنادی که باید برای ثبت شرکت بدهند اظهار کرده اند.
بند ب ماده ۱۱۵ ق ت، کسانی را که به وسایل متقلبانه سهم الشرکه غیر نقدی را پیش از قیمت واقعی تقویم می کنند، کلاهبردار محسوب کرده است.
نظارت شرکاء بر شرکت
حق نظارت شرکاء بر شرکت با مسئولیت محدود و کنترل آن به تعداد شرکای این نوع شرکت بستگی دارد. هرگاه شرکت کمتر از ۱۳ عضو داشته باشد نظارت شرکاء بر شرکت جنبه انفرادی دارد ( مطابق ماده ۱۷۰ ق ت ( تا ۱۵ روز قبل از انعقاد مجمع عمومی، هر شریک میتواند خود یا نماینده او در مرکز اصلی شرکت حاضر شده از صورت بیلان و صورت دارائی و راپورت هیات نظار اطلاع حاصل کنند) و اگر تعداد بیشتر بود مقررات ماده ۱۶۵ که در مورد شرکتهای مختلط سهامی است در مورد شرکت با مسئولیت محدود نیز لازم الاجراست. اعضای هیات نظار لااقل از سه نفر از شرکاء تشکیل میشود.

تاریخچه قوانین راجع به شرکتهای سهامی در حقوق ایران
اگر چه قسمتی از قانون تجارت مورخ ۱۳۰۳ و ۱۳۰۴ به مقررات راجع به شرکتهای سهامی اختصاص یافته بود، اولین قانونی که در آن مقررات راجع به شرکتها به صورت نسبتا جامعی پیش بینی شد، قانون ۱۳۱۱ بود، مبحث اول این قانون مواد ۲۱ لغایت ۹۳ به این نوع شرکت اختصاص داده شده بود که بدلیل اشکالاتی که در آن قانون وجود داشت و کمیسیون های متعددی برای تصویب قانون جدید تشکیل شد که سرانجام به تدوین و تصویب لایحه قانونی قسمتی از قانون تجارت انجامید .
لایحه قانونی ۱۳۴۷ متضمن ۳۰۰ ماده است که معادل نیمی از مواد قانون تجارت ۱۳۱۱ است . این امر نشان دهنده اهمیتی است که قانونگذار به شرکت سهامی و نقش آن در حیات اقتصادی کشور داده است.
تعریف شرکت سهامی خاص
شرکت سهامی شرکتی است که که حداقل از سه نفر تشکیل و در آن  سرمایه به سهام مساوی تقسیم شده است  و مسولیت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمی انهاست.
قانون سال ۱۳۱۱ تصریح کرده بود که شرکت سهامی شرکتی است که برای امور تجاری تشکیل می شود (ماده ۲۱) اما در لایحه ۱۳۴۷ به تبعیت از قانون ۱۹۶۶ فرانسه راجع به شرکتهای تجاری از ضرورت ملغی گردید و تصریح شده است  که (شرکت سهامی شرکت بازرگانی محسوب میشود  ولو اینکه موضوع عملیات ان بازرگانی نباشد ماده ۲)
در شرکت سهامی به صاحبان سرمایه سهامدار گفته می شود  کسانی که سهام آنان در شرکتهای بزرگ و شرکتهای که در بورس و اوراق بهادار  حضور دارند  پیوسته دست به دست می شوند امری که شرکت سهامی را از شرکت با مسئو لیت محدود مجزا می کند.
انواع شرکت های سهامی
شرکت های سهامی به دو نوع عام و خاص تبدیل می شود.
شرکت  سهامی عام (شرکت هایی که موسسان انها قسمتی از سرمایه شرکت را از طریق فروش سهام به مردم تامین می کنند)
شرکت سهامی خاص(شرکت های که تمام سرمایه آن در موقع تاسیس منحصرا به وسیله موسسان تامین شده  ماده ۴ لایحه قانونی ۱۳۴۷)
اسم شرکت باید دارای اسم مخصوصی که دارای مستند فارسی باشد و عبارت سهامی خاص نیز در کنار اسم شرکت نوشته شود (ذکر نام شریک دارای ضمانت اجرای کیفری و فاقد ضمانت اجرای حقوقی می باشد)
 آغاز شخصیت حقوقی
تعیین آغاز شخصیت حقوقی از این نظر واجد اهمیت است که نقطه آغاز تعهدات شرکت را معین می کند در واقع تا قبل از تحقق شخصیت حقوقی علی الاصول نمی توانند تعهداتی را که شرکا بر عهده گرفته اند  بر عهده شرکت گذاشت چرا که شرکتی وجود ندارد تا بتواند متعهد شود.
شرکت سهامی خاص پس از امضای اساسنامه توسط کلیه سهامداران و پرداخت قسمت نقدی سرمایه که نباید کمتر از سی پنج درصد از کل مبلغ رسمی سهام باشد وانتخاب مدیران و بازرسان توسط کلیه سهامداران  و همچنین قبول سمت مدیریت و بازرسی توسط مدیران و بازرسان تشکیل می شود.
بطلا شرکت
علل بطلان شرکت را می توان به دو دسته تقسیم کرد

  1. علل عام مانند عدم اهلیت – عدم رضایت – مخالفت قرار داد با نظم عمومی – غیر مشروع بودن موضوع و غیر مشروع بودن جهت (ماده ۱۹۰ قانون مدنی)
  2. علل مربوط به لایحه قانونی ۱۳۴۷که به برخی از انها در مورد شرکت سهامی خاص اشاره میکنیم

۲-۱- هر گاه تعداد شرکا کمتر از ۳ نفر باشد
۲-۲- هر گاه در زمان تاسیس سرمایه شرکت سهامی خاص کمتر از یک میلیون ریال باشد یا بعد از تاسیس به هر دلیلی کمتر شود
۲-۳- هر گاه مقررات ماده ۲۰ لایحه قانونی ۱۳۴۷ در مورد تشکیل شرکتهای سهامی خاص  یعنی امضای اساسنامه به وسیله تمامی سهامداران – پرداخت قسمت نقدی سرمایه – تعهد تمام سرمایه – تقویم و تسلیم سرمایه غیر نقدی – تعیین مدیران و بازرسان و …. رعایت نشده باشد.
در مورد ماده ۲۷۰ لایحه قانونی ۱۳۴۷ ذکر این نکته را لازم میبینیم که چون بطلان امری استثنایی است و اصل شرکت است نمی توان بطلان شرکت را اعلام کرد مگر اینکه در تشکیل شرکت یکی از مقررات قانونی نقض شده باشد
مسئولیت مدنی
مطابق با ماده۲۷۳ لایحه قانونی ۱۳۴۷ در صورت صدور حکم قطعی بر بطلان شرکت یا بطلان عملیات یا تصمیمات شرکت کسانی که مسئول بطلان هستند متضامنا مسئول خساراتی خواهند بود که از آن بطلان به صاحبان سهام و اشخاص ثالث متوجه شده است .

جدول مقایسه شرکت سهامی با مسئولیت محدود

سرمایه به سهام مساوی تقسیم می شود(ماده۱ ل.ا.ق.ت)

سرمایه به سهم الشرکه تقسیم می شود (ماده ۹۴ق.ت)

مسئولیت صاحبان سهام در شرکت های سهامی محدود به مبلغ اسمی سهام انهاست (ماده ۱ ل.ا.ق.ت)

هر یک از شرکا فقط تا میزان سرمایه خود در شرکت مسئول تمام قروض و تعهدات شرکت است (ماده ۹۴ق.ت)

موضوع عملیات این شرکت می تواند غیر تجاری باشد(ماده ۲ ل.ا.ق.ت.)

موضوع عملیات این شرکت صرفا تجاری است (ماده ۹۴ق.ت )

شرکت سهامی عام با پنج شخص تاسیس و تشکیل می شود و شرکت سهامی خاص با سه شخص (مواد ۳ و ۱۰۷ل.ا.ق.ت)

حداقل با دو شخص تشکیل می شود(ماده ۹۴ ق.ت)

عدم ذکر نوع شرکت همراه با اسم شرکت  و ذکر نام شریک در نام شرکت فاقد ضمانت اجرای حقوقی  ولی واجد ضمانت اجرای کیفری است (تبصره ماده ۴ ل.ا.ق.ت. و ماده ۲۲۰ ق.ت)

عدم ذکر نوع شرکت همراه با اسم شرکت و ذکر نام شریک در نام شرکت واجد ضمانت اجرای حقوقی و کیفری است(ماده ۹۵ و ۲۲۰ ق.ت)

حداقل سرمایه در سهامی خاص یک میلیون ریال و در سهامی عام پنج میلیون ریال ااست که در سهامی خاص سی و پنج درصد ان به صورت نقدی و بقیه به صورت تعهد به پرداخت(مواد ۵ و۱۶ و بند ۲ ماده ۲۰ ل.ا.ق.ت)

حداقل سرمایه محدودیتی ندارد و هنگام تشکیل باید تمام سرمایه نقدی تادیه و سهم الشرکه غیر نقدی نیز تقویم و تسلیم شده باشد (ماده ۹۶ ق.ت)

به موجب ماده ۶و۸ ل.ا.ق.ت. داشتن اساسنامه الزامی می باشد و قسمت ۱ از بند الف ماده ۴ آیین نامه راجع به مواد ۱۹۶ و ۱۹۷ و ۱۹۹ ق.ت مصوب سال ۱۳۱۱ مبنی بر ارائه شرکت نامه منسوخ شده است.

داشتن شرکت نامه الزامی است (ماده ۹۷ ق.ت  و قسمت ۱ از بند ب ماده ۴ آیین نامه راجع به مواد ۱۹۶ و ۱۹۷ و۱۹۹ ق.ت مصوب سال ۱۳۱۱ ولی داشتن اساسنامه اختیاری است (مواد ۱۰۵-۱۰۶-۰۱۰۷۰-۱۰۸۰-۱۱۱- و بند (د)ماده ۱۱۴ ق.ت و قسمت ۲ از بند ب ماده ۴ آیین نامه راجع به مواد ۱۹۶-۱۹۷-۱۹۹ ق.ت مصوب سال ۱۳۱۱٫

انتقال سهام بی نام با قبض و اقباض و انتقال سهام با نام به طریق عادی و با ثبت در دفتر ثبت سهام شرکت می پذیرد(مواد ۳۹ و ۴۰ ل.ا.ق.ت)

انتقال سهم از طریق سند رسمی در دفتر اسناد رسمی میسر است (ماده ۱۰۳ ق.ت.)

در شرکت سهامی عام نقل و انتقال آزاد سهام مجاز و در شرکت سهامی خاص  بر طبق مقررات اساسنامه امکان پذیر است(ماده ۴۱ ل.ا.ق.ت.)

شریک نمی تواند سهم خود را به دیگری منتقل کندمگر با موافقت دارندگان سه چهارم سرمایه شرکت که اکثریت عددی را هم دارا باشند(ماده ۱۰۲ ق.ت)

در شرکت سهامی عام بر خلاف سهامی خاص می توان با شرایطی اوراق قرضه را منتشر نمود (ماده ۴۱ ل.ا.ق.ت.)

در این شرکت انتشار اوراق قرضه پیش بینی نشده است

ارکان شرکت عبارتند از الف)مجمع عمومی (موسس -عادی و  فوق العاده)     ب)هیات مدیره از میان شرکا    ج)مدیر عامل از میان شرکا یا خارج از شرکا    د)بازرس از میان شرکا یا خارج (مواد۷۳-۱۰۷-۱۲۴و ۱۴۴ل.ا.ق.ت.)

ارکان شرکت عبارت است از الف )حداقل یک نفر مدیر از داخل شرکا یا خارج   ب)مجامع عمومی(سالیانه و فوق العاده)       ج)در صورتی که تعداد شرکا بیش از ۱۲ نفر باشد باید هیات نظار تعیین شود  مواد ۱۰۵-۱۰۹ق.ت

هر سهم  اصولا یک حق رای دارد(ماده ۷۵ل.ا.ق.ت.)

هر یک از شرکا اصولا به نسبت سهمی که در شرکت دارد دارای حق رای می باشند(ماده ۱۰۷ ق.ت)

ارزیابی (تقویم)اورده های غیر نقدی با نظر کارشناس رسمی و در شرکت سهامی عام قبول ارزیابی بر عهده مجمع عمومی موسس و در شرکت سهامی خاص با موافقت کلیه سهامداران می باشد(مواد ۷۶-۷۸-و ۸۲ ل.ا.ق.ت.)

آورده غیر نقدی توسط خود شرکا و با مسئولیت حقوقی و کیفری آنها ارزیابی می شود (مواد ۹۸-۱۰۰-۱۰۱ و بند ب ماده ۱۱۵ ق.ت)

هیچ مجمع عمومی نمی تواند تابعیت شرکت را تغییر دهد (ماده ۹۴ل.ا.ق.ت.)البته اگر مجمع با حضور تمام اعضا تشکیل شود  و تمامی اعضا شرکت به تغییر تابعیت شرکت راضی باشند  تصمیم مجمع مزبور معتبر خواهد بود.

در این شرکت تغییر تابعیت شرکت به اتفاق ارای شرکا می توان تغییر داد (ماده ۱۱۰ق.ت.)

حداکثر مدت مدیریت مدیران دو سال است و قابل تمدید می باشد(ماده ۱۰۹ ل.ا.ق.ت)

مدت مدیریت مدیران محدودیتی ندارد(ماده ۱۰۴ ق.ت.)

بعضی از اشخاص نمی توانند به سمت مدیریت و بازرسی شرکت انتخاب شوند(مواد۱۱۱و ۱۴۷ ل.ا.ق.ت.)

در مورد وضع انتخاب اشخاص به عنوان مدیر یا هیات نظار مقرراتی وضع نشده است

مدیران برای جیران ضرر و زیان هایی که از اعمال آنها ممکن است به شرکت وارد شود باید سهام وثیقه بسپارند(ماده ۱۱۴قل.ا.ق.ت)

سپردن سهام و ثیقه توسط مدیران پیش بینی نشده است

محدود کردن اختیارات مدیران در اساسنامه یا به موجب تصمیمات مجامع عمومی فقط از لحاظ روابط بین مدیران و صاحبان سهام معتبر بوده و در مقابل اشخاص ثالث غیر قابل استناد است(ماده ۱۱۸ ل.ا.ق.ت.)

محدود کردن اختیارات مدیران در اساسنامه در مقابل اشخاص ثالث قابل استناد است(ماده۱۰۵ ق .ت)

معاملات مدیران  مدیر عامل و بازرس با شرکت با ممنوعیت و محدودیت مواجه گردیده است(مواد۱۳۲-۱۲۹و ۱۵۶)

معاملات مدیران و هیات نظار با شرکت با محدودیت و ممنوعیت مواجه نگردیده است.

مدیران و مدیر عامل از رقابت با شرکت ممنوع گردیده اند(ماده ۱۳۳ ل.ا.ق.ت.)

مدیران از رقابت با شرکت ممنوع نگردیده اند

در این شرکت مجمع عمومی فوق العاده می تواند را به انحلال شرکت بدهد(بند ۴ ماده ۱۹۹ل.ا.ق.ت)

این شرکت با تصمیم عده ای از شرکا که سهم الشرکه انان بیش از نصف سرمایه شرکت باشد منحل خواهد شد(بند د ماده ۱۱۴ ق.ت)

تقسیم سود و زیان میان سهامداران به نسبت تعداد سهام است .

تقسیم سود و زیان میان شرکا به نسبت سهم الشرکه است(ماده ۱۰۸ ق.ت.)

در شرکت سهامی فوت احد از شرکا تاثیری در حیات شرکت ندارد

اگر در اساسنامه شرکت با مسولیت محدود پیش بینی شود   فوت یکی از شرکا از موجبات انحلال خواهد بود (بند ماده ۱۱۴ ق.ت)

مسولیت جزایی برای اکثر موارد پیش بینی گردیده است(مواد ۲۳۴ الی ۲۶۹ ل.ا.ق.ت.)

مسولیت های جزایی محدود است  به مواردی که در ماده تحت عنوان کلاهبرداری پیش بینی شده است(۱۱۵ق.ت)